Ogłoszenie upadłości nie odbiera Ci pensji ani prawa do życia na godnym poziomie. Odbiera natomiast zarząd nad majątkiem, który od tego dnia służy spłacie wierzycieli. W tym artykule wyjaśniamy, co konkretnie dzieje się z wynagrodzeniem, rachunkiem bankowym, mieszkaniem i innymi składnikami majątku osoby, która ogłosiła upadłość konsumencką.
To pytanie słyszymy na niemal każdej pierwszej konsultacji. Obawa przed „zabraniem wszystkiego" często powstrzymuje ludzi przed złożeniem wniosku, choć w wielu przypadkach upadłość jest jedyną realną drogą do wyjścia z długów. Kluczem do zrozumienia skutków jest jedno pojęcie: masa upadłości.
Masa upadłości: co przechodzi pod zarząd syndyka
Z dniem ogłoszenia upadłości cały majątek dłużnika tworzy masę upadłości. Wchodzi do niej zarówno to, co upadły posiada w tym dniu, jak i to, co nabędzie w toku postępowania (art. 61 i 62 Prawa upadłościowego). Zarząd masą przejmuje syndyk wyznaczony przez sąd, a upadły traci prawo samodzielnego rozporządzania tym majątkiem (art. 75).
Nie wszystko jednak trafia do masy. Zgodnie z art. 63 Prawa upadłościowego poza masą pozostaje w szczególności:
W praktyce oznacza to, że upadły zachowuje środki potrzebne do bieżącego życia, a syndyk przejmuje nadwyżkę ponad te potrzeby oraz majątek o realnej wartości rynkowej.
Pensja: ile zostaje upadłemu
Wynagrodzenie za pracę wchodzi do masy upadłości tylko w części, która podlegałaby zajęciu w zwykłej egzekucji komorniczej. Resztę upadły otrzymuje do ręki i dysponuje nią swobodnie.
Granice wyznacza Kodeks pracy (art. 87 i 87¹). Przy długach innych niż alimentacyjne:
Najwyżej połowa
Do masy może trafić maksymalnie połowa wynagrodzenia netto.
Kwota wolna
Upadłemu zawsze zostaje co najmniej kwota minimalnego wynagrodzenia netto.
W 2026 r. minimalne wynagrodzenie wynosi 4806 zł brutto, czyli około 3606 zł netto przy pełnym etacie. Kto zarabia płacę minimalną, nie oddaje do masy nic. Przy etacie niepełnym kwota wolna maleje proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy.
Umowa zlecenia i inne dochody
Podobna ochrona dotyczy powtarzających się świadczeń z umów cywilnoprawnych, jeżeli są jedynym źródłem utrzymania (art. 833 § 2¹ k.p.c.). Emerytury i renty są chronione na podstawie przepisów emerytalnych, z kwotą wolną liczoną od najniższej emerytury. Świadczenia rodzinne, w tym 800+, co do zasady nie wchodzą do masy w ogóle.
Konto bankowe: blokada i przejęcie przez syndyka
Środki zgromadzone na rachunkach w dniu ogłoszenia upadłości wchodzą do masy. Bank, który dowie się o upadłości z Krajowego Rejestru Zadłużonych albo od syndyka, zwykle blokuje dostęp upadłego do konta, a dysponentem rachunków staje się syndyk.
Nie znaczy to, że upadły zostaje bez pieniędzy na życie. Wolna od zajęcia część pensji czy emerytury nadal mu przysługuje. W praktyce rozwiązuje się to na dwa sposoby:
Wpływy na dotychczasowy rachunek
Syndyk przekazuje upadłemu kwotę wolną z wpływów na dotychczasowy rachunek.
Nowy rachunek na środki wolne od zajęcia
Upadły, w porozumieniu z syndykiem, zakłada nowy rachunek wyłącznie na środki wolne od zajęcia.
Zapamiętaj
Najważniejsza zasada: niczego nie ukrywaj. Otwarcie konta bez wiedzy syndyka, wypłacanie gotówki tuż przed złożeniem wniosku czy przelewanie pieniędzy na rachunki bliskich może skończyć się umorzeniem postępowania i utratą szansy na oddłużenie.
Warto też pamiętać, że lokaty, rachunki oszczędnościowe, środki w portfelach elektronicznych i kryptowaluty również wchodzą do masy i trzeba je ujawnić.
Mieszkanie, dom, samochód: co sprzeda syndyk
Nieruchomości i wartościowe ruchomości są co do zasady sprzedawane, a uzyskane pieniądze trafiają do wierzycieli. Dotyczy to także mieszkania, w którym upadły mieszka, nawet jeśli jest obciążone hipoteką.
Samochód
Auto zwykle zostaje sprzedane. Wyjątkiem może być pojazd niezbędny do pracy zarobkowej albo przedmiot potrzebny osobie z niepełnosprawnością, jeżeli spełnia przesłanki wyłączenia spod egzekucji (art. 829 k.p.c.). Takie okoliczności warto zgłosić syndykowi od razu.
Rzeczy codziennego użytku
Pralka, lodówka, łóżka, ubrania czy przybory szkolne dzieci pozostają przy upadłym. Syndyk nie przyjdzie po meble kuchenne ani zwykły telewizor. Przedmioty o dużej wartości, np. biżuteria, kolekcje czy drogi sprzęt, mogą jednak zostać sprzedane.
Majątek wspólny małżonków
Ogłoszenie upadłości jednego z małżonków z mocy prawa wprowadza między nimi rozdzielność majątkową (art. 124 Prawa upadłościowego). Majątek wspólny w całości wchodzi do masy upadłości, a podziału nie przeprowadza się.
Małżonek, który nie ogłosił upadłości, nie traci jednak swojego udziału. Może zgłosić syndykowi wierzytelność o jego wartość i zostanie zaspokojony z masy na zasadach przewidzianych w ustawie. Majątek osobisty tego małżonka, np. nabyty przed ślubem albo w spadku, do masy nie wchodzi.
Rozdzielność ustanowiona tuż przed upadłością nie chroni majątku. Umowa majątkowa małżeńska jest skuteczna wobec masy tylko wtedy, gdy zawarto ją co najmniej 2 lata przed złożeniem wniosku o ogłoszenie upadłości (art. 126). Wyrok ustanawiający rozdzielność, wydany na pozew wniesiony w ciągu roku przed wnioskiem, jest wobec masy bezskuteczny (art. 125).
Darowizny, sprzedaż przed upadłością i nowy majątek
Przepisanie mieszkania na dziecko lub sprzedaż auta znajomemu „po kosztach" tuż przed wnioskiem to jeden z najczęstszych błędów. Czynności nieodpłatne dokonane w ciągu roku przed złożeniem wniosku są bezskuteczne wobec masy z mocy prawa (art. 127). Dotyczy to także sprzedaży za cenę rażąco zaniżoną. Syndyk może odzyskać taki majątek, a sama próba jego ukrycia bywa podstawą odmowy oddłużenia.
Skuteczność czynności sprzed upadłości oceniamy zawsze indywidualnie, dlatego warto ujawnić je prawnikowi jeszcze przed złożeniem wniosku.
Majątek nabyty w trakcie postępowania, np. spadek, wygrana, zwrot podatku czy odszkodowanie, również wchodzi do masy. Spadku nie warto odrzucać bez konsultacji: odrzucenie spadku przez upadłego jest wobec masy bezskuteczne, a decyzję podejmuje syndyk.
Po zakończeniu postępowania i ustaleniu planu spłaty sytuacja się zmienia. Od tego momentu upadły odzyskuje swobodę dysponowania majątkiem, a wobec wierzycieli spłaca jedynie raty wynikające z planu.
Obowiązki upadłego i podsumowanie
Ogłoszenie upadłości to nie tylko ograniczenia, ale i obowiązki. Upadły musi wskazać i wydać syndykowi cały majątek, dokumenty i informacje o swoich finansach, a także zgłaszać mu nowe dochody i zmiany sytuacji, np. zmianę pracy. Współpraca z syndykiem jest jednym z warunków, od których zależy oddłużenie.
Wskaż i wydaj majątek
Przekaż syndykowi cały majątek, dokumenty oraz informacje o swojej sytuacji finansowej.
Współpracuj z syndykiem
Zgłaszaj nowe dochody i zmiany sytuacji, np. zmianę pracy. To warunek oddłużenia.
Upadłość konsumencka nie jest karą, lecz narzędziem, które pozwala uwolnić się od długów i zacząć od nowa. Jej przebieg w dużej mierze zależy od tego, jak dobrze dłużnik przygotuje się przed złożeniem wniosku.
Rozważasz upadłość konsumencką? Zapraszamy na konsultację. Przeanalizujemy Twój majątek, dochody i czynności z ostatnich lat, ocenimy ryzyka i poprowadzimy Cię przez całe postępowanie, aż do oddłużenia.